این آزمون به کوشش ' گرانت' و' برگ' در سال 1948 انجام وبه طور وسیع برای مطالعه ' رفتار انتزاعی' و' تغییر مجموعه' تهیه شده است. به آزمودنی دسته ای از 64 کارت ارائه می شود که برروی آنها یک الی 4 نماد بصورت مثلث، ستاره، صلیب، دایره که به ترتیب به رنگهای قرمز، سبز، زرد، آبی نقش بسته است که هیچ دو کارتی شبیه یکدیگر نمی باشد ( مثلث به رنگ قرمز، ستاره به رنگ سبز، وصلیب به رنگ زرد ودایره به رنگ آبی ) ( تصویر4- 15 ) را ملاحظه نمائید )
وظیفه آزمودنی این است که باید بر اساس اصلی که از الگوی پاسخهای آزماینده نسبت به جایگذاری کارتها توسط خودش استنباط می کند کارتها دیگر را یکی یکی زیر 4 کارت اصلی که به ترتیب شامل 1 مثلث قرمز، 2 ستاره سبز، 3 صلیب زرد و4 دایره آبی است قرار دهد. برای مثال اگر اصل مذکور رنگ باشد، جایگزینی صحیح این است که کارت قرمز قطع نظر از شکل یا تعداد نمادها در زیر یک مثلث قرمز قرار می گیرد، متقابلا آزماینده هم جواب خود خواهد داد، آزمودنی فقط شروع به جایگذاری کارتها می کند وآزماینده به او می گوید که آیا هر جایگزینی درست است یا خیر؟ بعد از اینکه یک دور جایگزینی صحیح 10کارت در یک ردیف انجام شد آزماینده اصل مذکور را تغییر می دهد به این ترتیب که الگوی گفته های ' درست' و' غلط' خود را عوض می کند.
تعیین اعتبار و روایی پرسشنامه
اگر شخصی اعتبار و روایی داده های خود را نداند نمی تواند نسبت به آنچه که به دست آورده است و نتیجه گیریهایش زیاد مطمئن باشد (کرلینجر، 1374، ص111). بنا بر این هر تحقیقی برای اینکه نتایج قابل قبولی داشته باشد باید دارای روایی و پایایی باشد.
الف) پایایی پرسشنامه
اعتبار یا قابلیت پایایی پرسشنامه ، کیفیت ثبات و پایایی ابزار یا روش جمع آوری داده ها را در طول زمان نشان می دهد (جان بست، 1376،ص 200). بعبارت دیگر مقصود از اعتبار یا پایایی یک وسیله اندازه گیری آن است که اگر خصیصه مورد سنجش را با همان وسیله ( یا وسیله مشابه و قابل مقایسه با آن ) تحت شرایط مشابه دوباره اندازه بگیریم ، نتایج حاصل تا چه حد مشابه ، دقیق و قابل اعتماد است. ( هومن ،1376، ص228)
به منظور تعیین اعتبار پرسشنامه ، ابتدا پرسشنامه بصورت آزمایشی بین 16 نفر از اعضای جامعه آماری توزیع شد و از پاسخ دهندگان خواسته شد تا ضمن پاسخ به سوالات ، موارد نامفهوم را با علامت مشخص نمایند.پس از جمع آوری پرسشنامه ها و محاسبه قابلیت پایایی به شیوه آلفاکرانباخ با استفاده از نرم افزار آماری SPSS همچنانکه در پیوست آمده است ضریب 9524/0 بدست آمد.
با توجه به مطالب ذکر شده و مقدار آلفای محاسبه شده ،مشاهده می شود که پرسشنامه از پایایی بالایی برخوردار می باشد.
ب) روایی پرسشنامه
این آزمون ( ضمیمه شماره 3 ) در واقع به عنوان عامل کنترل و ارزیابی بیرونی مورد استفاده قرار می گیرد یعنی ملاکی که به عنوان شاخص اعتبار برای محاسبه همبستگی آن با آزمون خلاقیت دانش آموزان مورد استفاده است . پرسشنامه هریک از دانش آموزان را از نظر داشتن درجاتی از عوامل چهارگانه تشکیل دهنده خلاقیت ( سیالی ، ابتکار ، انعطاف پذیری و بسط ) و خلاقیت بطور کلی ارزیابی می کند . در این پرسشنامه ابتدا توضیحاتی در باره خلاقیت و عوامل تشکیل دهنده آن داده شده و از مربیان و معلمین خواسته می شود هریک از دانش آموزان را از نظر داشتن صفات مذکور در یک مقیاس 5 درجه ای مورد ارزیابی قرار می دهد ( کفایت ، 1373، 101تا ص 124).
روایی ابزارهای اندازه گیری تحقیق
منظور از روایی آزمون این است که آیا یک وسیله برای اندازه گیری آنچه مورد نظر بود مناسب است یا نه ؟ ( سیف ، 1372، ص 182) و به این سوال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می سنجد . بدون آگاهی از اعتبار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت ابزار اندازه گیری ممکن است برای اندازه گیری یک خصیصه ویژه دارای اعتبار باشد ، در حالیکه برای سنجش همان خصیصه بر روی جامعه دیگر از هیچگونه اعتباری برخوردار نباشد
« مقیاس انطباق پذیری و همبستگی خانواده» یک ابزار 20 سوالی است که برای سنجش دو بعد عمدۀ عملکرد خانواده ، یعنی همبستگی و انطباق پذیری تدوین شده است. این مقیاس بر اساس الگوی حلقوی پیچیدۀ عملکرد خانواده ساخته شده است که بر وجود سه بعد محوری در عملکرد خانواده ، یعنی همبستگی ، انطباق پذیری (قدرت تغییر کردن) و ارتباط تأکید دارد. « FACES-III » سومین ابزار از یک رشته ابزار است که برای سنجیدن دو بعد از این سه بعد ساخته شده است. این ابزار برای قرار دادن خانواده ها در«الگوی حلقوی پیچیدۀ» تدوین شده است و این کار را با سنجیدن نظر اعضاء نسبت به خانوادۀ خود در وضع حاضر (ادراک) و در وضعیت دلخواه (ایده آل) آنها انجام می دهد. بنابر این، در این مقیاس به همان 20 سوال به دو طریق متفاوت پاسخ داده می شود.
این پرسشنامه را می توان با تغییر واژه های بعضی از سوالهای آن روی زن و شوهر ها نیز اجرا کرد
در این تحقیق به منظور جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است که شامل 24 پرسش می باشد که بر اساس لیکرت رتبه بندی شده است و ارزشهای 1 برای خیلی زیاد، 2 برای زیاد، 3 برای متوسط، 4 برای کم و 5 برای خیلی کم در نظر گرفته شده است.
نحوه امتیازبندی سوالات بر اساس مقیاس لیکرت و به صورت زیر است:
جدول 3-2: نحوه امتیاز بندی سوالات پرسشنامه
خیلی کم کم متوسط زیاد خیلی زیاد گزینه
1 2 3 4 5 امتیاز
3-5-2- نحوه تهیه پرسشنامه

