مقیاس تابآوری
در این پژوهش برای اندازه گیری تاب آوری از مقیاس تابآوری کانر و دیویدسون (CD-RISC،1984) استفاده شد. این مقیاس دارای 25 گویه می باشد که اگرچه ابعاد مختلف تابآوری را میسنجد ولی دارای یک نمره کل میباشد. نسخه فارسی این مقیاس توسط جوکار (1386) تهیه شده است.
روش نمره گذاری: برای هر گویه، طیف درجه بندی پنج گزینهای (کاملاً نادرست تا همیشه درست) در نظر گرفته شده که از یک (کاملاً نادرست) تا پنج (همیشه درست) نمره گذاری میشود و هیچ کدام از گویه ها نمره گذاری معکوس ندارد. از مجموع نمرات کل گویه ها، نمره کل تاب آوری حاصل می شود. نمره بالاتر نشان دهنده تاب آوری بیشتر می باشد.
روایی و پایایی: روایی (به روش تحلیل عوامل و روایی همگرا و واگرا) و پایایی (به روش بازآزمایی وآلفا کرونباخ) مقیاس توسط سازندگان آزمون در گروه های مختلف (عادی و در خطر) احراز گردیده است (کانر و دیویدسون،2003). جوکار (1386) پایایی مقیاس (به روش آلفا کرونباخ) را برای نمونه های ایرانی 93/0 بدست آورد که کاملا منطبق با پایایی گزارش شده توسط سازندگان مقیاس بوده است.
هاشمی (1390) در پژوهشی برای احراز پایایی از روش های آلفای کرونباخ و باز آزمایی و برای تعیین روایی از روش تحلیل عامل استفاده کرد. در آن پژوهش ضریب آلفای کرونباخ مقیاس برابر 87/0 و پایایی بازآزمایی برابر 73/0 بود ( با فاصله دو هفته بین دو باراجرای آزمون). نتایج تحلیل عاملی به روش مولفههای اصلی نیز بیانگر وجود یک عامل کلی در مقیاس بود. در پژوهش حاضر آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 90/0 بدست آمد.
راهنمای مقدماتی آزمون بررسی ارزشها تهیه کنندگان
این آزمون به منظور ارزیابی اهمیت نقش نسبی شش ارزش یا انگیزه اساسی در زندگی یک فرد تهیه شده است . این شش ارزش مبتنی بر سنخ بندی آدمیان بنا به نظر ادوارد اشپرانگر فیلسوف آلمانی است. این شش ارزش عبارتند از :
نظری ، اقتصادی ، زیبا گرا،اجتماعی، سیاسی و مذهبی .البته در این طبقه بندی گرایشهایی مثل لذت جویی مورد توجه قرار نگرفته است.ذیلاً هر یک ازسنخ ها به کوتاهی تعریف می شود.
سنخ نظری : گرایش اصلی این سنخ حقیقت جویی است . چنین فردی یک نگرش شناختی دارد و در جستجوی همانندیها و تفاوتهاست و به جای آنکه به زیبایی یا فایدۀ عملی اشیاء توجه کند ، فقط به مشاهده و استدلال عنایت دارد . علائق این فرد جنبه تجربی ، انتقادی و فرد گرایی دارند و ناچار فردی است اهل اندیشه و چه بسا که یک دانشمند یا فیلسوف است. دانش و معرفت و سازمان دادن به آنها تنها این هدف این سنخ است .
سنخ اقتصادی : این سنخ به طورعمده به سودمندی اشیاء توجه دارد. چنین علاقه ای که در اصل ا ز نیازمندیهای بدنی ( صیانت ذات ) سرچشمه می گیرد.بعدها در فعالیتهای عملی مانند داد و ستد، تولید ،بازاریابی ،مصرف کالا ، اعتبار مالی و گرد آوری ثروت تجلی می کند. چنین فردی به جنبه های عملی وسودمند می نگرد و فی المثل می خواهد که آموزش و پرورش نتایج ملموس و عملی داشته باشد و برای دانشی که در عمل به کار نیاید ارزشی قائل نیست : همین طور هم علم را به خاطر تکنولوژی می خواهد و هنر و زیبایی را تا آنجا طالب است که درخدمت سوداگری باشد و غالباً تجمل را با زیبایی اشتباه می کند. در روابطش بامردم بیشتر به فکر ثروت است تا قدرت یا خدمت.
پرسشنامه مورد استفاده در این تحقیق شامل 49 سوال بسته میباشد که برای 6 فرضیه پژوهش مطرح شده اند. پرسشنامه پژوهش حاضر از چهار بخش تشکیل شده که بخش اول، دوم و چهارم آن بر اساس مقیاس لیکرت درجهبندی شده است. این مقیاس را لیکرت در سال 1939 در حالیکه مدیر بخش بررسی افکار عمومی وزارت کشاورزی آمریکا بود، طراحی کرد. مقیاس لیکرت نوعی مقیاس فاصلهای است (طاهری، 1385، ص. 177). بخش سوم جنبه ارزیابی نداشته و تنها جهت محاسبه وزن شاخصهای چابکی سازمان به صورت دو ارزشی (بلی – خیر) طراحی شده است.
- روایی
منظور از روایی این است که مقیاس و ابزار، دقیقاً متغیرها و موضوع مورد مطالعه را بسنجد. یعنی اینکه هم دادههای گردآوری شده از طریق ابزار، مازاد بر نیاز تحقیق نباشد و هم اینکه بخشی از دادههای مورد نیاز در رابطه با سنجش متغیرها در محتوای ابزار حذف نشده باشد. یا به عبارت دیگر، عین واقعیت را به خوبی نشان دهد. طبعاً بکارگیری ابزار ناروا باعث گرد آوری اطلاعات نامربوط و به هم خوردن انضباط و نظم مراحل تحقیق و تجزیه و تحلیل دادهها میشود و نیز به هدر رفتن نیرو و امکانات و منابع مالی و همچنین عدم امکان نتیجهگیری درست را بدنبال دارد (حافظ نیا، 1384، ص. 155).
روش نمره گذاری پرسشنامه :
مقیاس نمره گذاری این پرسشنامه، سه گزینه ای (موافق، نامطمئن، و مخالف) می باشد که نمره گذاری طبق کلید ارائه شده در زیر انجام می گیرد. حداقل نمره ای که آزمودنی می تواند در این پرسشنامه اخذ نماید، صفر و حداکثر نمره برابر با 74 می باشد.
روایی و اعتبار (پایایی):
روایی سازه این پرسشنامه بر اساس تلفیق چند نظریه صورت گرفته است و مبانی نظری آن به عنوان شهودگرایی و تاکید بر احساس درونی، کنترل هیجان ها و شیوه کنترل شناختی، بهره گیری از نظام های فناوری تفکر، شخصیت خلاق و مبتکر، نوآوری و سیالی، تنوع طلبی، استقلال رای و مقاوم در برابر نفوذ دیگران، همرنگی با دیگران و انعطاف پذیری، تعریف شده است. این پرسشنامه دارای روایی سازه بوده و از طریق تحلیل عامل، با روش عناصر اصلی و شیوه چرخش واریماکس، مشخص گردیده است . پرسشنامه حاضر فقط یک عامل را اندازه گیری می کند و به راحتی می توان عناصر سازنده خلاقیت را به عنوان عوامل در نظر گرفت، زیرا همبستگی بالایی بین معرفه های پرسشنامه وجود دارد (کامکاری و مشکانی، 1382، به نقل از ساعت چی و همکاران، 1389).
در راستای اندازه گیری روایی بیرونی، 30 نفر از کارکنان وزارت آموزش و پرورش انتخاب گردیدند و پرسشنامه خلاقیت تورنس و خلاقیت عابدی، به عنوان ملاک های بیرونی، همراه با پرسشنامه سنجش خلاقیت شغلی، برای آنان اجرا گردید. از طریق تحلیل های آماری مشخص گردید که پرسشنامه سنجش خلاقیت شغلی، بالاترین میزان همبستگی را با نمرات پرسشنامه خلاقیت عابدی نشان می دهد و پرسشنامه خلاقیت تورنس نیز حاکی از آن است که این محاسبات، معرف روایی بیرونی ابزار است (هر دو رقم همبستگی بالاتر از 50/0 بود. بنابراین پرسشنامه سنجش خلاقیت جزنی و همکاران (1382) به عنوان ابزاری مناسب در سنجش خلاقیت کاربرد دارد و دارای روایی درونی و بیرونی است.
ابزار سنجش خانواده
تهیه کنندگان: ناتان بی اپشتاین ، لارنس ام.بالدوین ،و دوان اس.بیشاب
« ابزار سنجش خانواده » یک پرسشنامۀ 60 سوالی است که برای سنجیدن عملکرد خانواده بنا بر الگوی مک مستر تدوین شده است.این الگو خصوصیات ساختاری ، شغلی و تعاونی خانواده را معین می سازد و شش بعد از عملکرد خانواده را مشخص می کند.این ابعاد از این قرار است: حل مشکل ، ارتباط ، نقشها ، همراهی عاطفی ، آمیزش عاطفی و کنترل رفتار . لذا « ابزار سنجش خانواده » متناسب با این شش بعد ، از شش خرده مقیاس برای سنجیدن آنها ، بعلاوه یک خرده مقیاس هفتم مربوط به عملکرد کلی خانواده تشکیل شده است یک مقیاس درجه بندی بالینی هم وجود دارد که مشاوران و متخصصان بالینی از آن برای سنجیدن عملکرد خانواده استفاده می کنند .
هنجارها
« ابزار سنجش خانواده » بر اساس پاسخهای 503 نفر که 294 نفر از آنها عضو 112 خانواده بودند ساخته شده است. از خانواده های گروه نمونه ،93 خانواده عضوی داشتند که در یک بیمارستان روانی بزرگسالان بستری بوده است. 209 فرد باقی مانده از گروه نمونه را دانشجویان درس مقدماتی روان شناسی تشکیل می داد . داده های جمعیتی دیگری در اختیار نیست.
گرچه پرسشنامۀ فعلی 60 سوالی است، اما مطالعات اولیه مبتنی بر یک مقیاس 53 سوالی بود. هفت سوال اضافه شد که نتایج گزارشها نشان می دهد بر اعتبار خرده مقیاسهایی که سوالها به آنها اضافه شد ، افزوده است .سوالهای خرده مقیاسها در پرسشنامه مشخص شده اند. فرم 53 سوالی این مقیاس توسط نجاریان ، ملانقی و نوروزی در ایران مورد استفاده قرار گرفته است .

